Związek kultów solarnych z ogniem

Kategoria taniec z ogniem data 05/05/2011 04:57 pm autor beata

Związek kultów solarnych z ogniem

Słońce postrzegano jako siłę stwórczą, centralny punkt wielu prehistorycznych i starożytnych kultów. Ziemskim przedstawicielem Słońca był ogień, jako źródło ciepła i światła, a co za tym szło także życia. Było symbolem siły, nieskończoności, źródła energii i mocy życiowej, utożsamiane z pierwiastkiem męskim.

Największą czcią Słońce otaczały społeczności żyjące w chłodniejszej strefie umiarkowanej, gdzie ciepło było bardziej potrzebne i wyczekiwane, w gorącej i wilgotnej strefie podzwrotnikowej większą czcią otaczano Księżyc.

Najstarsze przekazy pisane pozwalają poznać kult Słońca w starożytnym Egipcie, Mezopotamii czy Armenii, czcili je także Grecy, Persowie a później także Słowianie. W Ameryce Aztekowie oraz Indianie Prerii. Coroczna uroczystością religijną, gromadzącą w połowie lata plemię w jednym miejscu, był Taniec Słońca. Szczególnie ważne było w kulturze Dakotów, Szejenów i Arapaho. Przez 4 dni trwały przygotowania, a dalsze 4 uroczystości, którym towarzyszyły uczty, modlitwy i pieśń cierpienia. Taniec Słońca był punktem kulminacyjnym, w jego trakcie tancerze niejednokrotnie doznawali wizji.

Dokonując przeglądu poszczególnych kultów, okazuje się, że Słońce występowało najczęściej jako bóstwo podporządkowane głównemu bogu panteonu, lub jako jego atrybut. Najpopularniejszymi bóstwami solarnymi był egipski Ra, wywodzący się z Indii Mitra, przejęty następnie przez zaratusztrianizm (pierwotnie nie był bóstwem solarnym), wykonujący polecenia Ahura Mazdy. Obok nich nieco młodszy, nordycka Sol, przemierzająca niebo na rydwanie zaprzężonym w konie, oraz słowiański Swaróg. Badacze zajmujący się tym problemem uważają, że kult słońca stał się punktem wyjściowym dla wszystkich religii związanym z obrzędem ciałopalenia.

Od czasów prehistorycznym symbolem solarnym był krzyż, święty znak, boski symbol słońca i ognia, często także płodności, co wiązało się ze stwórczą mocą Słońca. W pierwszym okresie chrześcijaństwa, kiedy stało się ono religią państwową w Cesarstwie Rzymskim, próbowano utożsamić kult solarny z osobą Chrystusa. Nadawano mu takie nazwy jak sol verus (słońce prawdziwe) sol salutis, sol iustitie (słońce sprawiedliwości) i lux mundi (światło świata). Istniejącą symbolikę wykorzystano w ikonografii chrześcijańskiej i wpleciono do liturgii, w pieśniach wychwalano pierwsze promienie słońca i ich źródło, światłość wiekuistą.

Najpopularniejsze rzymskie święto pogańskie, Dies Natalis Soli Invicti (Dzień Narodzin Słońca Niezwyciężonego, związane z Mitrą) zamieniono na Boże Narodzenie.

 

Kult ognia u Słowian

Kategoria taniec z ogniem data 04/26/2011 04:36 pm autor beata

Kult ognia u Słowian

Największe nasilenie wierzeń związanych z ogniem wiąże się z obszarem północnej części Ukrainy, najprawdopodobniej na skutek zetknięcia z sąsiadującymi Bałtami, dla których ogień miał niezwykłe znaczenie jeszcze w późnym średniowieczu. Następnie widoczne są wyraźnie na terenach tzw. Wielkiej Rusi (kolebki dzisiejszej Rosji), pozostałych terenach Ukrainy oraz zamieszkanych przez Słowian Krajach bałkańskich. Stosunkowo najmniejsze znaczenie kultu ognia obserwuje się u Słowian Zachodnich.

Słowianie po roznieceniu ognia, kiedy żywy płomień ukazał się, mieli zwyczaj żegnać się. Na terenie Białorusi i Ukrainy rodzice uczyli dzieci aby szanowały go jak Boga, i ta nazywały. W Polsce zapalający światło żegnał się, witając ogień słowami: „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus” lub „Niech będzie pochwalone światło/święty ogień”. To utożsamienie dokonało się tym łatwiej, że w symbolice kościelnej ogień i światło oznaczały Chrystusa. Huculscy pasterze wypędzając stado na pastwiska po raz pierwszy w nowym roku, podczas rozpalania ogniska w świeżo wybudowanym szałasie, żegnali się trzykrotnie i długo modlili.

Ognia nie wolno było znieważać przez plucie do niego, wylewania brudnej wody i innych nieczystości. Nie wolno było stawać do niego tyłem, zostawiać koło ognia na noc wody w garnuszku, wtykać w płomienie lub żar ostrych przedmiotów, które mogły go zranić. Wierzono, że ognie różnych domostw rozmawiają ze sobą i skarżą na złe traktowanie jak potłuczenie głowy i ramion pogrzebaczem.

Na Rusi panowało przekonanie jakoby ogień ożeniony na początku sierpnia po 7 miesiącach miał młode ognie, dlatego od dnia Zwiastowania Najświętszej Marii Panny przestawano świecić łuczywem, lampami czy innym sztucznym światłem wieczorem, inaczej ogień mógł się zdenerwować.

Gospodynie dbały aby dzięki starannemu przechowywania żaru, ogień nigdy nie wygasł. Co roku, podczas odpowiednich świąt odnawiano ogień i rozniecano od nowa. Rodzina przenosząc się do innego domostwa, zabierała ze sobą ogień z opuszczanej chaty. Ojciec rodziny wkładał żar do garnka i szedł przodem, za nim domownicy z dobytkiem. W nowym domu obnoszono ogień wzdłuż wewnętrznych ścian izby, po czym rozniecał pierwsze ognisko. Podobnie było, kiedy syn opuszczał dom aby założyć własny, otrzymywał wówczas z rąk ojca garnek z żarem.

Według XIV – wiecznych kazań cerkiewnych, Słowianie modlili się do ognia, nazywając go Swarożycem (Swarogiem). Był on bogiem ognia lub słońca i nieba (ognia na niebie).