Bharata Natyam, taniec ognia

Bharata Natyam, taniec ognia

Nazwa opiera się na trzech sylabach w słowie Bharata, bhawa oznacza uczucie, raga melodię a tala muzykę lub rytm.

Klasyczny taniec hinduski należy do najstarszych w swoim gatunku. Symbolizuje pierwiastek ognia znajdujący się w każdym człowieku. Jego początki sięgają 400 r. p.n.e., wiążąc się z obrzędami odprawianymi przez kapłanki – tancerki należące do społeczności Devadasis (dosłownie: niewolnice boga) w południowych Indiach.

Kapłanki mieszkały blisko świątyni, naukę tańca rozpoczynały jako małe dziewczynki, potem uważane były za boskie małżonki i otaczane szczególnym szacunkiem. Wielkie świątynie w Tanjavur czy Chitambaram posiadały nawet kilkaset tancerek, tańczących przed bogiem rezydującym w świątyni. Dzieliły się na trzy kategorię: Devadasi tańczyły w świątyniach, Rajadasi na dworach władców, Alankaradasi  z okazji licznych świąt i uroczystości.

Dewadasi tańczyły w świątyniach każdego dnia, co postrzegane było jako forma składania daru bóstwom. Tak w dawnych wiekach, jak i obecnie, religijność i kultura hinduska są nieodłącznie związane z tańcem i muzyką.

Z biegiem czasu lokalni władcy – radżowie, zaczęli zapraszać kapłanki aby tańczyły na ich dworach, co doprowadziło do przemian w motywach i technikach tańca, który nabrał przez to charakteru rozrywki.

Skomplikowana symbolika tańca została opisana w świętej rozprawie o tańcu i muzyce Bharata – Natia – Siastra. Składa się z dwóch części, Nrtta zbudowana jest na rytmach wyklepywanych gołymi stopami w połączeniu z ruchami rąk i dłoni (adawu) natomiast Nrtya to części narracyjnej, podczas której tancerka za pomocą gestów dłoni i mimiki twarzy opowiada historię.

Upadek sztuki tanecznej w Indiach rozpoczął się w okresie najazdów barbarzyńskich plemion z północnego – zachodu, który zakończył się dominacją muzułmańską w kraju. Taniec został pozbawiony filozoficzno – etycznych elementów i symboliki, utracił dawną wzniosłość i zaczął wyrażać niskie uczucia i namiętności. Na skutek zubożenia świątyń, tancerki utraciły źródło utrzymania i często były zmuszone do uprawiania nierządu. W okresie kolonizacji brytyjskiej rozwój kultury hinduskiej uległ dalszemu zahamowaniu, a taniec zaczął się kojarzyć z chrześcijańską niemoralnością.

Dopiero na początku XX w. rozpoczęło się odrodzenie dawnej sztuki tanecznej, powstały szkoły tańca klasycznego, z największą Bharata Natyam w południowych Indiach.